Jak zastrzec PESEL? Krok po kroku w mObywatelu i w urzędzie

Żeby zastrzec PESEL, otwórz aplikację mObywatel, wejdź w Usługi → Zastrzeż PESEL i potwierdź zastrzeżenie. Możesz to zrobić także na stronie gov.pl (po zalogowaniu profilem zaufanym, e-dowodem albo przez bank) lub w dowolnym urzędzie gminy z dowodem osobistym. Zastrzeżenie jest bezpłatne i działa natychmiast.

Od 1 czerwca 2024 r. banki, SKOK-i, firmy pożyczkowe, notariusze i operatorzy komórkowi muszą sprawdzić, czy Twój PESEL nie jest zastrzeżony, zanim podpiszą umowę kredytu, pożyczki czy wydadzą duplikat karty SIM. Gdy sam potrzebujesz kredytu, cofasz zastrzeżenie na kilka minut lub dni i robisz to również w telefonie.

• 💸0 złtyle kosztuje zastrzeżenie i jego cofnięcie
• ⏱️od rękizmiana działa natychmiast, także w nocy i w weekend
• 🏦1.06.2024od tego dnia instytucje muszą sprawdzać rejestr
• 📈ok. 12 mlnaktywnych zastrzeżeń pod koniec września 2026 r.

Dlaczego w sierpniu 2026 r. tylu Polaków zastrzegło PESEL

Powodem był wyciek danych z firmy MyDr, która dostarcza oprogramowanie przychodniom i gabinetom lekarskim. 12 sierpnia 2026 r. Ministerstwo Cyfryzacji poinformowało, że firma potwierdziła nieuprawniony dostęp do historycznych danych placówek medycznych (do kwietnia 2024 r.). Incydent może dotyczyć około 18,8 mln osób i ponad 12 tys. placówek (komunikat Ministerstwa Cyfryzacji). Wicepremier Krzysztof Gawkowski zaapelował wtedy publicznie, żeby wszyscy zastrzegli PESEL, a Związek Banków Polskich powtórzył ten apel następnego dnia.

Efekt był natychmiastowy. Według danych Ministerstwa Cyfryzacji przekazanych mediom tylko 12 sierpnia Polacy zastrzegli prawie 97 tys. numerów PESEL, czyli niemal tyle, co w całym lipcu. Liczba aktywnych zastrzeżeń wzrosła z około 8,6 mln (12 sierpnia) do blisko 12 mln (28 września). Pod koniec września Urząd Ochrony Danych Osobowych informował o kolejnym incydencie w branży medycznej, w aplikacji Medyc, i zapowiedział kontrole (komunikat UODO).

Ważne dla osób, których to dotyczy:

• Zastrzeżenie PESEL nie było nowym obowiązkiem i nie ma żadnego terminu. To dobrowolna ochrona, z której możesz skorzystać w każdej chwili.
• Ministerstwo zapowiedziało, że informacje o osobach objętych wyciekiem trafią do serwisu bezpiecznedane.gov.pl. Wpisz ten adres samodzielnie w przeglądarce, nie klikaj w linki z SMS-ów.
• Obowiązek poinformowania pacjentów o wycieku mają przychodnie, które korzystały z MyDr, bo to one są administratorami danych.
• Wyciek nie oznacza automatycznie, że ktoś użyje Twoich danych. Przestępcy mogą jednak próbować tego miesiącami, dlatego zastrzeżenie ma sens także teraz.

Co daje zastrzeżenie PESEL

Zastrzeżenie to wpis w państwowym Rejestrze Zastrzeżeń Numerów PESEL. Wprowadziła go ustawa z 7 lipca 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczania niektórych skutków kradzieży tożsamości (Dz.U. 2023 poz. 1394). Instytucje wymienione w ustawie muszą zajrzeć do rejestru, zanim zawrą z Tobą określone umowy.

Kto sprawdza rejestr	Kiedy
Banki i SKOK-i	przed otwarciem konta, kredytem, pożyczką, leasingiem, przyznaniem limitu (debetu) i zwiększeniem zadłużenia
Firmy pożyczkowe i inni kredytodawcy	przed umową kredytu konsumenckiego, także na raty i „kup teraz, zapłać później”
Instytucje płatnicze	przed otwarciem rachunku płatniczego lub kredytu w takim rachunku
Notariusz	przy sprzedaży, kupnie i obciążeniu nieruchomości oraz pełnomocnictwie do takich czynności (przy zastrzeżonym PESEL-u musi odmówić)
Operator komórkowy	przed wydaniem duplikatu karty SIM
Bank przy wypłacie w okienku	gdy wypłata jednego dnia przekracza trzykrotność płacy minimalnej (w 2026 r. 14 418 zł)

Najważniejsze jest to, co dzieje się, gdy instytucja mimo zastrzeżenia podpisze umowę z oszustem. Wtedy nie może żądać spłaty od Ciebie ani od Twoich spadkobierców i nie może sprzedać tego długu (art. 105d ust. 3 Prawa bankowego i analogiczny przepis ustawy o kredycie konsumenckim). Ryzyko przechodzi na bank lub pożyczkodawcę.

Przed czym zastrzeżenie nie chroni

Zastrzeżenie blokuje tylko te umowy, które wymienia ustawa. Nie zatrzyma:

• oszustów, którzy dzwonią „z banku” albo „z policji” i namawiają do przelewu lub podania kodu. Takie metody opisujemy w artykułach o phishingu i oszustwie na BLIK-a,
• wyłudzeń, przy których nikt nie musi sprawdzać rejestru: na przykład zamówień w sklepie internetowym, wynajmu samochodu czy założenia konta w serwisie,
• użycia Twojego konta bankowego, jeśli ktoś pozna login i hasło. Zastrzeżenie nie blokuje istniejących kont,
• szantażu lub podszywania się z wykorzystaniem danych, które już wyciekły (np. informacji o chorobach).

Samego abonamentu telefonicznego nie ma na liście ustawowej, ale zakup telefonu na raty to już kredyt konsumencki i wtedy sprawdzenie jest obowiązkowe.

Co dalej działa normalnie

Z zastrzeżonym numerem PESEL nadal zapiszesz się do lekarza, odbierzesz receptę, wypłacisz pieniądze z bankomatu, zrobisz przelew, wyjedziesz za granicę i załatwisz sprawę w urzędzie. Tak opisuje to strona usługi na gov.pl.

Jak zastrzec PESEL w aplikacji mObywatel

To najszybszy sposób. Według Ministerstwa Cyfryzacji między 1 czerwca a 28 sierpnia 2026 r. zdecydowana większość zastrzeżeń (86%) została zrobiona właśnie w aplikacji.

1. Otwórz aplikację mObywatel i zaloguj się (kodem lub odciskiem palca).
2. Na dolnym pasku wybierz Usługi.
3. Na liście znajdź Zastrzeż PESEL i otwórz usługę.
4. Użyj przycisku lub przełącznika Zastrzeż PESEL i potwierdź swoją decyzję.
5. Na ekranie usługi zobaczysz, że numer jest zastrzeżony. Zmiana działa od razu.

Jeśli nie masz jeszcze mObywatela, aplikację pobierzesz za darmo ze sklepu Google Play lub App Store. Szukaj wydawcy „Centralny Ośrodek Informatyki”. Do aktywacji potrzebujesz profilu zaufanego, bankowości internetowej albo e-dowodu.

Jak zastrzec PESEL przez internet na gov.pl

Ten sposób przyda się, jeśli wolisz komputer od telefonu.

1. Wpisz w przeglądarce adres gov.pl i wyszukaj usługę „Zastrzeż swój numer PESEL lub cofnij zastrzeżenie” (bezpośredni link: gov.pl – zastrzeż PESEL).
2. Kliknij przycisk Zastrzeż PESEL lub cofnij zastrzeżenie.
3. Zaloguj się profilem zaufanym, e-dowodem, podpisem kwalifikowanym albo przez swój bank.
4. System przeniesie Cię do serwisu mObywatel.gov.pl. Wybierz Zastrzeż PESEL i potwierdź.

Jak zastrzec PESEL w urzędzie gminy

Jeśli nie korzystasz z internetu, idź do dowolnego urzędu gminy lub miasta. Nie musi to być urząd w miejscu zameldowania.

1. Zabierz dowód osobisty lub paszport (możesz też pokazać dowód w aplikacji mObywatel).
2. Wypełnij wniosek o zastrzeżenie numeru PESEL. Formularz dostaniesz w urzędzie albo pobierzesz w PDF ze strony gov.pl. Urzędnik może też wydrukować go wypełnionego z systemu, wtedy tylko sprawdzasz dane.
3. Podpisz wniosek i oddaj urzędnikowi.
4. Urzędnik wprowadza zastrzeżenie od ręki i wydaje potwierdzenie. Zachowaj je.

Jak cofnąć zastrzeżenie PESEL (np. przed kredytem)

Ministerstwo Cyfryzacji zaleca, żeby PESEL był zastrzeżony na stałe, a zastrzeżenie cofać tylko na chwilę, gdy sam zawierasz umowę. Może to być kredyt, pożyczka, zakup na raty, otwarcie konta czy duplikat karty SIM.

1. W aplikacji mObywatel wejdź w Usługi → Zastrzeż PESEL (albo na gov.pl kliknij Zastrzeż PESEL lub cofnij zastrzeżenie i zaloguj się).
2. Wybierz Cofnij zastrzeżenie.
3. Zdecyduj, czy cofasz je bezterminowo, czy do konkretnej daty i godziny. Lepsza jest druga opcja, bo po tym czasie PESEL zostanie automatycznie zastrzeżony ponownie i nie musisz o tym pamiętać.
4. Potwierdź. Zmiana działa od ręki.

Cofnięcie możliwe jest też w urzędzie gminy, na tym samym wniosku. Kilka praktycznych zasad:

• Cofnij zastrzeżenie przed wizytą w banku, a nie w trakcie. Bank sprawdza rejestr w chwili zawierania umowy.
• Po cofnięciu ponowne zastrzeżenie jest możliwe dopiero po 30 minutach.
• Duża wypłata gotówki w oddziale: jeśli chcesz jednego dnia wypłacić w okienku więcej niż trzykrotność płacy minimalnej (w 2026 r. 14 418 zł), a PESEL jest zastrzeżony, bank wstrzyma wypłatę na 12 godzin. Cofnięcie zastrzeżenia w tym czasie nie skraca blokady, więc zrób to dzień wcześniej. Ten mechanizm to ochrona przed oszustami, którzy namawiają starsze osoby do wypłaty oszczędności.

Co zrobić, gdy ktoś mimo zastrzeżenia weźmie kredyt na Twoje dane

Jeśli dostaniesz wezwanie do zapłaty za kredyt, którego nie brałeś, zachowaj spokój i działaj po kolei:

1. Sprawdź w mObywatelu historię zastrzeżeń i pobierz z rejestru potwierdzenie, że w dniu zawarcia umowy PESEL był zastrzeżony. Usługa pokazuje też, kto i kiedy sprawdzał Twój numer.
2. Złóż reklamację do banku lub firmy pożyczkowej. Napisz, że umowy nie zawierałeś, a w chwili jej zawarcia Twój PESEL był zastrzeżony, więc instytucja nie może dochodzić od Ciebie spłaty (art. 105d ust. 3 Prawa bankowego, a w przypadku firm pożyczkowych analogiczny przepis ustawy o kredycie konsumenckim).
3. Zawiadom policję o wyłudzeniu i kradzieży tożsamości.
4. Jeśli oszust posłużył się danymi Twojego dowodu, unieważnij dowód (opisujemy to w artykule jak zastrzec dowód osobisty).
5. Gdy bank nie uwzględni reklamacji, możesz zwrócić się do Rzecznika Finansowego.

Jedyny wyjątek od tej ochrony: jeśli rejestr był niedostępny przez ponad 15 minut, a instytucja starannie sprawdziła tożsamość klienta, przepis o zakazie dochodzenia spłaty nie działa. To rzadka sytuacja.

Zastrzeżenie nie działa wstecz. Jeśli umowę zawarto, zanim zastrzegłeś PESEL, nadal zgłoś sprawę na policję i złóż reklamację, ale zwolnienie ze spłaty nie przysługuje automatycznie.

Jak zastrzec PESEL za seniora albo dziecko

Senior, który sam korzysta z telefonu. Najprościej usiąść obok i przejść kroki w jego aplikacji mObywatel. Zastrzeżenie musi zrobić on sam na swoim koncie. Ministerstwo Cyfryzacji radzi wprost, żeby po wycieku upewnić się, że bliscy też mają zastrzeżony PESEL.

Senior, który nie może przyjść do urzędu. Jeśli przeszkodą jest choroba, niepełnosprawność lub inna przeszkoda nie do pokonania, w urzędzie gminy może go zastąpić pełnomocnik. Potrzebne są:

• pełnomocnictwo szczególne do zastrzeżenia PESEL,
• dowód tożsamości pełnomocnika,
• wyjaśnienie we wniosku, dlaczego osoba nie może przyjść sama.

Pełnomocnik może PESEL tylko zastrzec. Cofnąć zastrzeżenia już nie może. Za złożenie pełnomocnictwa urząd może pobrać opłatę skarbową 17 zł. Nie płaci się jej, gdy pełnomocnikiem jest małżonek, dziecko, wnuk, rodzic lub rodzeństwo. Osoby ubezwłasnowolnione reprezentuje opiekun prawny lub kurator, który pokazuje dokument potwierdzający tę funkcję, np. postanowienie sądu. Te sprawy załatwia się wyłącznie w urzędzie, nie przez internet (gov.pl – PESEL podopiecznego lub innej osoby).

Dziecko. Rejestr obejmuje tylko osoby pełnoletnie, więc rodzic nie może zastrzec numeru PESEL dziecka. Prezes UODO apelował do Ministra Cyfryzacji o zmianę przepisów, ale do listopada 2026 r. nic się nie zmieniło. Możesz za to chronić dokumenty dziecka: zgubiony dowód osobisty dziecka zawiesisz lub unieważnisz w mObywatelu. Nie publikuj też w internecie zdjęć dokumentów ani numeru PESEL dziecka.

Jak sprawdzić, czy PESEL jest zastrzeżony

• W aplikacji mObywatel: Usługi → Zastrzeż PESEL. Zobaczysz aktualny status, historię zmian (kiedy zastrzegałeś i cofałeś) oraz historię weryfikacji, czyli listę firm i instytucji, które sprawdzały Twój numer.
• Na mObywatel.gov.pl po zalogowaniu: te same informacje plus możliwość pobrania zaświadczenia z rejestru.
• W urzędzie gminy: urzędnik sprawdzi status na miejscu.

Jeśli w historii weryfikacji widzisz bank, w którym niczego nie załatwiałeś, to sygnał, że ktoś próbował użyć Twoich danych. Zadzwoń do tego banku (numer znajdziesz samodzielnie na jego oficjalnej stronie) i zgłoś sprawę na policję.

Gdzie szukać pomocy

• Pomoc techniczna do zastrzegania PESEL: zastrzeganie-pomoc@cyfra.gov.pl, tel. 42 253 54 60.
• Infolinia UODO (pytania o wyciek danych): 606 950 000, w dni robocze 10:00–14:00.
• Podejrzane SMS-y: przekaż na 8080, podejrzane strony zgłoś na incydent.cert.pl.

Zastrzeżenie PESEL to pierwszy krok, ale nie jedyny. Nie podawaj obcym zdjęć dokumentów ani kodów z SMS-ów. Przed przelewem dla nieznajomego z ogłoszenia przeczytaj, czy bezpiecznie jest podawać numer konta na OLX.